Polubowne metody rozwiązywania sporów (ADR, ang. alternative dispute resolution) to jedna z pozasądowych metod dochodzenia należności pomiędzy przedsiębiorcami. 24 września 2015 r. prezydent RP podpisał ustawę o wspieraniu polubownych metod rozwiązywania sporów, której zadaniem będzie u powszechnienie wykorzystywania mediacji i arbitrażu w sprawach cywilnych, zwłaszcza pomiędzy przedsiębiorcami, jak również odciążenie systemu sądownictwa.

Mediacja to pozasądowy sposób zakończenia sporu między przedsiębiorcami przy udziale mediatora. Pozbawiony sądowego formalizmu charakter mediacji daje uczestnikom warunki do wypracowania satysfakcjonujących obie strony postanowień ugody. Arbitraż to pozasądowy sposób rozstrzygania sporu, którego istotą jest powierzenie przez strony sporu gospodarczego kompetencji do jego rozstrzygnięcia osobie będącej specjalistą w dziedzinie, której dotyczy konflikt.

Instytucja mediacji w sprawach cywilnych istnieje w Polsce od 2005 r. jednak ten rodzaj rozwiązywania sporów nie cieszy się popularnością – liczba ugód zawieranych w wyniku mediacji nie przekracza 0,2% spraw rozpoznawanych przez sądy. Jedną z głównych barier, która hamuje rozwój mediacji jest brak wiedzy o mediacji i innych sposobach polubownego rozwiązywania sporów. Dlatego nowe przepisy mają uświadomić stronom sporu, że mediacja może być alternatywą wobec procesu sądowego i – co najważniejsze – zakończyć konflikt w tańszy, szybszy i mniej sformalizowany sposób. Ponadto nowe przepisy przewidują zachęty ekonomiczne, np. koszty mediacji zostaną zaliczone do kosztów sądowych, co jest dużym ułatwieniem dla osób niezamożnych. Rozwiązanie sporu w drodze polubownej ułatwi przedsiębiorcom prowadzenie działalności i pozwoli kontynuować współpracę pomiędzy firmami, co z reguły jest trudne lub niemożliwe po długotrwałym i kosztownym procesie sądowym.

Najważniejsze zmiany wprowadzone przez nową ustawę w zakresie mediacji:
– wprowadzenie obowiązku informowania w pozwie o podjęciu próby polubownego rozwiązania sporu przed skierowaniem sprawy do sądu,
– wzmocnienie obowiązku informowania przez sąd o możliwości skierowania sprawy do mediacji, szczególnie na wstępnym etapie postępowania,
– uporządkowanie kwestii proceduralnych dotyczących mediacji: strony uzyskają pierwszeństwo przy wyborze mediatora,
– wprowadzenie wymagań dotyczących kwalifikacji mediatorów stałych,
– stworzenie systemu zachęt finansowych dotyczących kosztów sądowych.

Ustawa zawiera również rozwiązania, które mają na celu zwiększenie skali wykorzystania w Polsce arbitrażu jako alternatywnej metody rozwiązywania sporów:
– wprowadzenie jednoinstancyjności prowadzonych w sądach powszechnych spraw o uznanie lub stwierdzenie wykonalności wyroków zagranicznych sądów polubownych oraz postępowań ze skarg o uchylenie wyroku sądu polubownego (tzw. postępowania postarbitrażowe),
– skrócenie terminu na wniesienie skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego z 3 do 2 miesięcy.

Nowe regulacje mają zwiększyć liczbę mediacji pozasądowych, odciążyć sądy i obniżyć koszty, jakie generują spory sądowe. Wprowadzenie obowiązku poinformowania w pozwie, czy strony podjęły próbę mediacji lub inną alternatywną metodę rozwiązania sporu, ma być sygnałem dla przedsiębiorców, że przed skierowaniem sprawy do sądu należy ocenić, czy spór może zostać zakończony polubownie. Na każdym etapie procesu sędzia będzie nakłaniać strony do mediacji, a także pouczać o możliwości ugodowego rozwiązania sporu, w szczególności poprzez mediację.